PROMOCJE
AKTUALNOŚCI
% pakiety
TA BOOK
Kraków, Mikołajska 28 +48 12 429 60 26,   +48 12 429 61 39

Historia budynku

Historia budynku przy ul. Mikołajskiej 28 w Krakowie

Oprac. mgr Katarzyna Biecuszek, mgr Marek Gosztyła

I. Podstawa opracowania.

Historię budynku opracowano na zlecenie dyrekcji Hotelu Wit Stwosz Parafii Bazyliki Mariackiej, ul. Mikołajska 28, 31-027 Kraków

W celu opracowania historii obiektu przeprowadzono kwerendę w następujących instytucjach:

Archiwum Narodowe w Krakowie Oddział V na Lubicz,

Archiwum Narodowe w Krakowie Oddział II na Grodzkiej,

Archiwum Narodowe w Krakowie Oddział III na Siennej,

Archiwum Narodowe w Krakowie Oddział IV na Orzeszkowej,

Wydział Ksiąg Wieczystych w Sądzie dla m. Krakowa,

Archiwum Kurii Metropolitalnej,

oraz w Archiwum Wojewódzkiego Małopolskiego Konserwatora Zabytków.

II. Historia budynku Hotelu Wit Stwosz.

Hotel Wit Stwosz przy ul. Mikołajskiej 28 w Krakowie znajduje się w sercu średniowiecznego Krakowa. Miasta o bogatej historii i ciekawej kulturze, pełnego wyjątkowych zabytków i miejsc, którego wartość została potwierdzona wpisem na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Pierwsze pisemne wzmianki o Krakowie pochodzą z X w., a dzisiejszy kształt Starego Miasta jest wynikiem lokacji na prawie magdeburskim w 1257 r. Kraków uzyskał wówczas regularną siatkę ulic z największym w średniowiecznej Europie rynkiem o powierzchni 4 ha, w obrębie którego swoje miejsce znalazły najważniejsze obiekty architektury świeckiej takie jak ratusz, Sukiennice, budynek Wielkiej Wagi jak i sakralnej ‑ przedlokacyjne kościoły: Mariacki z ołtarzem autorstwa jednego z największych mistrzów dłuta XV stulecia – Wita Stwosza oraz kościół św. Wojciecha z X w.

Historia budynku, w którym od 1998 r. swoją siedzibę ma Hotel Wit Stwosz, jest tylko o około jedno stulecie młodsza niż data lokacji Krakowa. Początki kamienicy sięgają przełomu XIV i XV w. Ówczesny budynek był jednotraktowy, posiadał murowane piwnice i najprawdopodobniej drewnianą kondygnację nadziemną. Pierwsza poważna przebudowa domu miała miejsce XV/XVI w. – na zrębie starszego wzniesiono wówczas jednopiętrowy, w całości murowany budynek, nakryty dachem pogrążonym, a dwa pomieszczenia parteru otrzymały sklepienia kolebkowe. Z tego okresu zachował się kamienny portal wejściowy do budynku, a w piwnicach kolebkowe sklepienia traktu frontowego oraz gotycki portal.

W 1627 r. kamienicę nabył Wojciech Dąbrowa, który dokonał jej znacznej rozbudowy. Od nazwiska właściciela nazywana była „Dąmbrowiczowską”. Dobudowany został wówczas trakt tylny, przekształcono frontowy, uzyskując w ten sposób zabudowę trzytraktową. Parter otrzymał układ charakterystyczny dla kamienic krakowskich tamtego okresu, tj. w części frontowej sklep, czyli pomieszczenie posiadające sklepienie oraz sień w zachodniej osi, zaś w części tylnej tzw. przechód, czyli rodzaj korytarza prowadzącego na podwórze oraz „izbę na zadzi” nakrytą belkowym stropem. Na dziedzińcu znajdowała się studnia, a w głębi parceli zabudowania gospodarcze, m.in. browar i słodownia. Namacalnym śladem tej przebudowy są m.in. kolebkowe sklepienia w tylnym trakcie piwnicy, wykonane z cegły i kamienia, a także prostokątny portal oraz kolebkowe sklepienie w jednym z pomieszczeń parteru.

W l. 1674-1719 właścicielami budynku zostaje rodzina Wierzbiców, stąd funkcjonująca przez lata nazwa: „kamienica Wierzbicowska”. Pierwszym z rodziny był Maciej – kupiec i obywatel piotrkowski. W 1719 r. posesję nabywa Tomasz Chorkowic – rzeźnik i mieszczanin krakowski, wówczas wspomniany browar zostaje zamieniony na „szlachtus rzeźniczy”. Przez kolejne stulecie budynek przechodzi z rąk do rąk, a jego stan ulega coraz większemu pogorszeniu. 

W 1 poł. XIX w. nieruchomość nabywa pan Gawinowski, który przeprowadził jej gruntowny remont i rozbudowę, nadając budynkowi dzisiejszy wygląd. Remont rozpoczęty w 1827 r. polegał na nadbudowie o jedną kondygnację, nakryciu domu nowym, dwuspadowym dachem oraz zmianie dyspozycji wnętrz. Elewacja frontowa otrzymała klasycystyczny wystrój, który możemy nadal podziwiać, w postaci boniowanego parteru, profilowanego gzymsu kordonowego, okna piętra rozdzielono lizenami podtrzymującymi półkoliste płyciny nadokienne z okrągłymi tondami pośrodku, a w płycinach podokiennych umieszczono dekoracyjne kartusze, zaś w środkowym pilastrze znajduje się nisza z figurą Madonny z Dzieciątkiem. Gzyms kordonowy pomiędzy piętrami jest skromniejszy, a okna drugiego piętra zdobią jedynie proste opaski. Całość wieńczy mocno wysunięty gzyms podokapowy, a XVI-wieczny portal wejściowy do budynku otrzymał nową bramę. Do dzisiaj zachowane są także XIX-wieczne żaglaste sklepienia w pomieszczeniach na parterze oraz wspaniałe polichromie w sali na I piętrze, odkryte w trakcie remontu budynku rozpoczętego w 1985 r. 

Wszystkie ściany oraz sufit tego apartamentu otrzymały polichromowaną dekorację architektoniczną. Ściany artykułowane są ustawionymi na tle wysokiego cokołu, kompozytowymi pilastrami, dźwigającymi niepełne belkowanie, natomiast fasetę ozdobiono ornamentem palmetowym. Pola pomiędzy pilastrami pozostawiono gładkie, w kolorze bladej zielni i podkreślono je delikatną ramą utworzoną z pasa ornamentu astragalowego w kolorze pompejańskiego różu. Sufit został ujęty szeroką, profilowaną ramą z ornamentem arkadkowym, pośrodku sufitu umieszczono piękną rozetę z liści akantu, z której zwisa okazały żyrandol.

Gawinowski wybudował także w 1 poł. XIX w. po zachodniej stronie dziedzińca trzykondygnacyjną oficynę boczną, a kolejna właścicielka budynku w 1864 r. zbudowała trzykondygnacyjną oficynę tylną.

W grudniu 1902 r. kamienica staje się własnością Funduszu rzymsko-katolickiego pod nazwą „Dom ubogich obsługujących kościół Najświętszej Panny Maryi w Krakowie”, czyli de facto Bazyliki Mariackiej. Administracja budynku wykonywała jego drobne modernizacje, przebudowy i niewielkie naprawy, m.in. w 1907 r. zabudowano przestrzeń pomiędzy budynkiem frontowym a oficyną boczną, jednak ogólny stan nieruchomości był na tyle poważny, że w 1939 r. władze miejskie nakazały przeprowadzenie remontu. Na prośbę administracji realizację nakazu odroczono najpierw na rok, by w 1941 r. w ogóle ją odłożyć, co zapewne częściowo miało związek z trwającą okupacją.

W archiwalnych dokumentach z 1942 r. znajdujemy informację, że w budynku, w dawnej wozowni znajdował się magazyn materiałów instalacyjnych z wejściem od ul. św. Tomasza 39, a w sąsiednim pomieszczeniu warsztat ślusarki, później tokarski „z napędem motorowym”, który został zlikwidowany, ponieważ drgania wywoływane przez motor miały się przyczynić do pękania murów, a nawet do zawalenia ściany graniczącej z posesją przy ul. św. Tomasza 41. Naprawą zniszczeń zajął się znany krakowski architekt Franciszek Mączyński.

Po II wojnie światowej, w nowej rzeczywistości politycznej, dom przy ul. Mikołajskiej 28 nadal pozostawał własnością Bazyliki Mariackiej, ale zamieszkany był przez licznych lokatorów kwaterunkowych, którzy niekiedy przyczyniali się do jego dewastacji.

Od lat nie odnawiana kamienica w 1964 r. przechodzi częściowy remont, ale na większe prace musi poczekać jeszcze bez mała dekadę. Pomimo planów remontu generalnego, który rozpoczął się w 1975 r., prace zrealizowano tylko w części. Nie objęły one oficyn, które w l. 70. XX w. z uwagi na stan techniczny zostały wykwaterowane, a katastrofalny stan oficyny bocznej doprowadził do jej rozbiórki w grudniu 1982 r.

W pierwszej połowie l. 80. władze państwowe miały swoje plany względem budynku przy ul. Mikołajskiej 28, sąsiedniego pod nr 30 oraz nieruchomości zlokalizowanych na tyłach, obejmujących niezabudowaną parcelę przy ul. św. Tomasza 39-41 i modernistyczny gamach pod nr 43. W październiku 1984 r. nieruchomości te zostają przejęte na rzecz Skarbu Państwa, bowiem decydenci władzy ludowej nakazali ich przebudowę na nową siedzibę Komitetu Krakowskiego PZPR.

Projekt modernizacji i przebudowy zakładał stworzenie w domach przy ul. Mikołajskiej 28 i 30 hotelu, a w budynku przy ul. św. Tomasza 43 i nowoprojektowanym przy ul. św. Tomasza 39-41 sal narad oraz pomieszczeń biurowych. W projektach wykonanych w Miejskim Biurze Projektów zastrzeżono, że sposób adaptacji zabytkowych domów przy ul. Mikołajskiej będzie uzależniony od wyników badań konserwatorskich i architektonicznych. Badania rozpoczęte w 1985 r. przyniosły bardzo ciekawe rezultaty, m.in. spod warstw tynków i przemalowań odsłonięto wspaniałe polichromie, które po gruntownej konserwacji można nadal podziwiać w jednym z apartamentów na I piętrze. Remont, mimo początkowo szybkiego tempa i realizacji większości prac, zaczął się przedłużać.

W 1989 r. zmienił się w Polsce ustrój, PZPR została rozwiązana i tym samym nowa siedziba nie była dłużej potrzebna i tak w 1990 r. nie zakończone prace remontowe ostatecznie przerwano, a budynki przeszły na własność gminy. Jednocześnie po zmianach politycznych, przed Parafią otworzyła się możliwość odzyskania swojej nieruchomości. Po toczącym się kilka lat postępowaniu, w lipcu 1995 r. dom przy ul. Mikołajskiej 28 stał się na powrót własnością Bazyliki Mariackiej. Przerwany remont należało zatem dokończyć. Większość prac uprzednio już wykonano, do zrealizowania pozostawały więc głównie roboty wykończeniowe, które rozpoczęto w 1998 r. Początkowo budynek przeznaczono na cele mieszkalne, jednak ostatecznie powstał hotel Wit Stwosz, który od 18 lat ma przyjemność  gościć turystów.

KALENDARIUM

XIX/XV w.

Budowa domu o murowanych piwnicach i drewnianej kondygnacji nadziemnej.

XV/XVI w.

Przebudowa – dom murowany, jednopiętrowy, nakryty dachem pogrążonym, na parterze dwa pomieszczenia sklepione, pomieszczenia w układzie jedno traktowym.

1578-1580

Właścicielem Jakub Niemiec.

1580-1583

Właścicielem Zrąbek.

1583-1605

Właścicielem Kuliński.

1605-1627

Właścicielem Stanisław Wójcik, mieszczanin krakowski.

1627-1642

Właścicielem Wojciech Dąbrowa – „kamienica Dąmbrowiczowska”.

1627

Przebudowa domu – dobudowany został wówczas trakt tylny, przekształcono frontowy, uzyskując w ten sposób zabudowę trzytraktową. Parter otrzymał układ charakterystyczny dla kamienic krakowskich tamtego okresu, tj. w części frontowej sklep, czyli pomieszczenie posiadające sklepienie, oraz sień w zachodniej osi, zaś w części tylnej tzw. przechód, czyli rodzaj korytarza prowadzącego na podwórze oraz „izbę na zadzi” nakrytą belkowym stropem. Na dziedzińcu znajdowała się studnia, a w głębi parceli zabudowania gospodarcze, m.in. browar i słodownia. Namacalnym śladem tej przebudowy są m.in. kolebkowe sklepienia w tylnym trakcie piwnicy, wykonane z cegły i kamienia, a także prostokątny portal oraz kolebkowe sklepienie w jednym z pomieszczeń parteru.

1642-1672

Właścicielem Jakub Dąbrowa.

1674 r.

Dom kupuje Maciej Wieczbic, kupiec i obywatel piotrkowski.

1674-1719

Kamienica w posiadaniu rodziny Wierzbiców – „kamienica Wierzbicowska”.

1719-1733

Właścicielem Tomasz Chorkowic, rzeźnik i mieszczanin krakowski i jego spadkobiercy – ok. roku 1719 browar zamieniony w „szlachtus rzeźniczy”. Budynek popada w coraz większą ruinę.

1733-1788

Właścicielami Walenty i Kanty Rymmięcy.

1788-1791

Właścicielem Wojciech Mirecki, rzeźnik i mieszczanin krakowski.

1791

Właścicielami Paweł i Agnieszka Adamscy, Paweł – rzeźnik i mieszczanin krakowski.

1 poł. XIX w.

Właścicielem zostaje pan Gawinowski.

1827 r.

Gruntowny remont i rozbudowa budynku przez Gawinowskiego – nadbudowa jedną kondygnację, nakrycie domu nowym, dwuspadowym dachem, zmiana dyspozycji wnętrz. Elewacja frontowa otrzymała klasycystyczny wystrój, w postaci boniowanego parteru, profilowanego gzymsu kordonowego, okna piętra rozdzielono lizenami podtrzymującymi półkoliste płyciny nadokienne z okrągłymi tondami pośrodku, a w płycinach podokiennych umieszczono dekoracyjne kartusze zaś w środkowym pilastrze znajduje się nisza z figurą Madonny z Dzieciątkiem. Gzyms kordonowy pomiędzy piętrami jest skromniejszy, a okna drugiego piętra zdobią jedynie proste opaski. Całość wieńczy mocno wysunięty gzyms podokapowy, a XVI-wieczny portal wejściowy do budynku otrzymał nową bramę. Do dzisiaj zachowane są także XIX-wieczne żaglaste sklepienia w pomieszczeniach na parterze oraz wspaniałe polichromie w sali na I piętrze, odkryte w trakcie remontu budynku rozpoczętego w 1985 r. 

1 poł. XIX w.

Gawinowski buduje trójkondygnacyjną oficynę boczną, niepołączoną z budynkiem frontowym.

1864 r.

Kolejna właścicielka, Katarzyna Szczepanowska, buduje trójkondygnacyjną oficynę tylną.

1874 r.

Właścicielką Ksawera z Szczepanowskich Zakrzeńska, a następnie jej dzieci –Bolesław, Helena i Stanisława

22.12.1902 r.

Zakrzeńscy sprzedają nieruchomość Kościołowi N. P. Maryi w Krakowie – Funduszowi  rzymsko-katolickiemu kościoła N. P. Maryi w Krakowie pod nazwą „Dom ubogich obsługujących kościół N.P. Maryi w Krakowie”.

1907 r.

Zabudowano przestrzeń pomiędzy budynkiem frontowym a oficyną boczną.

1939 r.

Zły stan budynku – władze miejskie nakazały przeprowadzenie remontu. Na prośbę administracji realizację nakazu odroczono najpierw na rok, by w 1941 r. w ogóle ją odłożyć.

1942 r.

W budynku dawnej wozowni znajdował się magazyn materiałów instalacyjnych z wejściem od ul. św. Tomasza 39, a w sąsiednim pomieszczeniu warsztat ślusarki, później tokarski „z napędem motorowym”, który został zlikwidowany, ponieważ drgania wywoływane przez motor miały się przyczynić do pękania murów, a nawet do zawalenia ściany graniczącej z posesją przy ul. św. Tomasza 41. Naprawą zniszczeń zajął się znany krakowski architekt Franciszek Mączyński.

1965 r.

Częściowy remont kamienicy.

1975 r.

Rozpoczęty remont generalny, zrealizowany w części. Remont nie objął oficyn. Oficyny w l. 70. XX w. wykwaterowane.

XII 1982 r.

Rozbiórka oficyny bocznej ze względu na katastrofalny stan techniczny.

X 1984 r.

Mikołajska 28 staje się własnością Skarbu Państwa i wraz z budynkami przy ul. Mikołajskiej 30, niezabudowaną parcelą przy ul. św. Tomasza 39-41 i gmachem przy ul. św. Tomasza 43 ma zostać przekształcona na siedzibę Komitetu Krakowskiego PZPR. Projekt modernizacji i przebudowy zakładał stworzenie w domach przy ul. Mikołajskiej 28 i 30 hotelu, a w budynku przy ul. św. Tomasza 43 i nowoprojektowanym przy ul. św. Tomasza 39-41 sal narad oraz pomieszczeń biurowych.

1985 r.

Badania architektoniczne i konserwatorskie, które wykazały m.in. obecność polichromii w dwóch pomieszczeniach

1985-1988

Trwały prace budowlane wg projektu opracowanego przez Miejskie Biuro Projektów, zakładającego zachowanie elementów zabytkowych. 

Początkowo prace prowadzono częściowo bez nadzoru konserwatorskiego. W trakcie wymiany stropów w jednym z pomieszczeń II piętra zniszczono polichromowany sufit. Po tym wydarzeniu resztę prac wykonywano już pod nadzorami i zgodnie ze sztuką konserwatorską, co nie zapobiegło zniszczeniu i rozgrabieniu części stolarki okiennej i drzwiowej podczas przedłużającego się remontu.

1990 r.

Po zmianie ustroju w Polsce i likwidacji PZPR, budowa nowej siedziby partii straciła sens, prace remontowe zawieszono. Budynek stał się własnością gminną

VII 1995 r.

Parafia N.P. Maryi odzyskała nieruchomość przy ul. Mikołajskiej 28, po toczącym się kilka lat postępowaniu. Oficjalne przejęcie kamienicy miało miejsce we wrześniu.

1996-1997

Opracowywanie projektów prac budowlanych, remontowych i adaptacyjnych

1998 r.

Rozpoczęcie remontu – dokończenie prac, głównie roboty wykończeniowe

15.08.1998 r.

Otwarcie Hotelu Wit Stwosz.